terug

Coöperatief onderzoek


Waarover gaat dit onderzoek?
En waarom dit onderzoek?

Participatieve kunstpraktijken zijn de laatste jaren alomtegenwoordig. Meer en meer artistieke en culturele praktijken nodigen mensen en de ruimtelijke context uit om deelgenoot te worden en zo het werk mee te maken en betekenis te geven. Het zijn hybride praktijken die zich bewegen tussen het artistieke, sociale en ruimtelijke terrein. Ze weten dit tussengebied ook te bespelen om structurele ongelijkheden en machtsverhoudingen in vraag te stellen.

De coronacrisis heeft heel wat kwetsbare, ongelijke posities en scheidingslijnen in de samenleving – waaronder ook in de culturele sector – extra op scherp gesteld. Zoals precaire werkomstandigheden en breuklijnen tussen instellingen en projecten, centrum en marge, top-down en bottom-up processen, monocultureel denken en hybriditeit aan symbolentalen. De vraag naar de maatschappelijke rol en betekenis van kunst en cultuur lijkt meer dan ooit centraal te staan.

Het project IMPAKT van HOGENT onderzoekt de sociale en culturele impact van participatieve kunstpraktijken die in en met de (publieke) ruimte aan de slag gaan en ook zelf ruimte creëren. Impact onderzoeken we als een open notie die zich uitkristalliseert doorheen de praktijk. In de studie brengen we een (generatieve) grammatica van impact in kaart, om deze processen van impact in en vanuit participatieve kunstpraktijken te kunnen interpreteren, maar ze ook verder te laten resoneren, voortleven en doorontwikkelen.


Het onderzoek ging van start met een veldanalyse van twintig inspirerende praktijken in België en Nederland die artistiek in en met de publieke ruimte aan de slag te gaan en ook zelf ruimte creëren. We voerden gesprekken, observeerden en namen deel aan activiteiten.  

Twee artistieke praktijken worden in het onderzoek in de diepte bestudeerd. Het gaat om de kunst- en cultuurpraktijk de Koer en het kunstencollectief TAAT (Theater als Architectuur, Architectuur als Theater). In het kader van de casestudie TAAT wordt ook een lerend netwerk ontwikkeld en ondersteund door IMPAKT, met verschillende andere kunst- en cultuurpraktijken die gerelateerd zijn aan de praktijk van TAAT.

In verschillende opleidingen voor cultuurwerkers (aan HOGENT, UGent en Luca School of Arts / KULeuven) werden gastlessen gegeven en met studentenopdrachten de sociale en culturele impact van participatieve kunstpraktijken bestudeerd. Om dieper in te gaan op de rollen die cultuurwerkers opnemen in participatieve kunstpraktijken, organiseren we ook een lerend netwerk tijdens de maand mei.  

In het najaar 2019 verschenen nooit eerder zoveel opiniestukken van kunst- en cultuurwerkers, gevoed door een verontwaardiging over de cultuurbesparingen. We analyseerden welke betekenis er in de samenleving aan kunst – en culturele praktijken wordt gegeven via discoursanalyse.

De transversale inzichten uit de studie IMPAKT vertalen zich in een grammatica van impact. De grammatica is generatief, geeft structuur en interpretatie aan elementen van impact, en laat deze elementen ook verder resoneren, voortleven en doorwerken in en vanuit artistieke praktijken. Deze generatieve grammatica legt niets vast of schrijft niets voor, maar biedt mogelijkheden tot groeien, creëren en transformeren.

Om het gesprek verder te zetten, sturen we brieven naar de artistieke praktijken om de inzichten en discussies uit de interviewgesprekken verder uit te puren en te verdiepen.

Siebren Nachtergaele, Tine Vanthuyne, Griet Verschelden (HOGENT)